دانشجو : راضیه مرادی سعادتمند کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی استاد : دکتر ابوالفضل بختیاری
موضوع : شاخص های روابط انسانی (2)
9 –گوش دادن
مقدمه :
گوش دادن یکی از از ابزارهای مهم و ارزشمند برقراری روابط انسانی است . در حقیقت ، گوش کانال برقراری روابط بین دو نفر می باشد . گوش دادن یکی از ارکان مشکل شناسی خاص و همچنین کم تجربگی آنان می باشد . من برای روشن تر شدن مفهوم و اهمیت گوش دادن ونقش آن در برقراری روابط انسانی به معرفی برخی از کاربردهای آن می پردازم .
1- گوش دادن به عنوان نشانه ای از پذیرش واحترام : مدیری که خوب گوش می دهد ، یعنی کسی که آمادگی پذیرفتن دانش آموزان ، معلمان و اولیاء را دارد . گوش دادن نشانه ای از احترام به طرف مقابل می باشد .
2- گوش دادن به عنوان راهی برای تخلیه روانی : بررسی دردها ،رفع مشکلات ، تخلیه روانی ، آرام سازی و متعادل کردن افراد از نظر عاطفی وروانی از وظایف مهم مدیریت آموزشی است . گوش دادن به معنی وجود ارکان تخلیه روانی وراحت شدن از آلام برای همه ی آن ها که مشکلی بر روان آن ها سنگینی می کند .
3- گوش دادن به عنوان راهی برای ابراز وجود : همه انسان ها یی که از هوش واستعداد بالایی بر خوردارند، الزاما ، بستر مناسبی برای بکارگیری هوش وشکوفا ساختن استعدادهای خود پیدا نمی کنند . گاهی اوقات ، گوش شنوایی برای درک این که در وجود آن ها چیزهای با ارزشی وجود دارد نیست .
4- گوش دادن راهی برای حل مساله مشکل گشایی : کسانی که قدرت تحمل دیگران را دارند و می توانند با صبر وبردباری به سخنان دیگرا ن گوش دهند ، بدون تردید نسبت به کسانی که این ویژگی را ندارند ، بهتر می توانند از مشکلات ومسائل دیگران آگاه شوند . با توجه به آن که اساسی ترین وظیفه ودیران آموزشی حل مشکلات دانش آموزان ومعلمان می باشد آنان باید برای درک این مشکلات از هر جهت آمادگی کامل برای گوش دادن یه درد دل ها و مشکلات آن ها را داشته باشند .
5- گوش دادن راهی برای قضاوت و ارزشیابی درست از دیگران : ارزشیابی وقضاوت جزء وظایف اصلی مدیران آموزشی است . پیش داوری یا قضاوت نادرست مدیران را از واقعیت دور می کند و راه درکدرست گفته های آن ها را مسدود می کند وفرد نم تواند به قضاوت و ارزشیابی درست دست یابد .
شرایط گوش دادن فعال
1-شنونده باید در شرایط خوب جسمانی باشد .
2-مدیر یا شنونده نبای مشغله ذهنی داشته باشد .
3- مدیران باید از پیش داوری بپرهیزند : پیش داوری یعنی داشتن یک قالب ذهنی درباره یک فرد که بر نگرش ،تصمیمات وقضاوت های ما تاثیر دارد .
4- صبور بودن ودقت کافی داشتن .
6- انتخاب فضای مناسب : فضای خلوت به دور از سر وصدا و سرما وگرما
10- بیان عواطف و احساسات
بیان عواطف واحساسات وانتقال آن ها به طرف مقابل نقش عمیقی بر روابط انسانی دارد .بیان عواطف واحساسات مثبت وسازتده یکی از ضروریات برقراری رئابط انسانی در همه مدیریت ها ومخصوصا مدیریت آموزشی است . احساسات مثبت اثر تلقینی دارد ومانند تلقین های روانی در فرد حالت وآمادگی خاص پذیرش وصمیمیت بوجود می آورد . انتقال عواطف واحساسات تقویت کننده ، جوش دهنده ، تسهیل کننده و تسریع کننده روابط انسانی در آموزشگاه است .مدیر آموزشگاه توانمند کسی است که علائق ، دوستی ومحبت خود را بتواند آشکار کند و بشکل های مختلف وبا روش های کلامی وغیره کلامی آن را به دیگران منتقل کند . مدیر آموزشی امروز مدیری است که می تواند با نوازش وتاثیرات خود غذای روانی افراد را برای بر قراری روابط بهتر ومیل به حرکت فراهم آورد .مدیر از عواطف واحساسات منفی هم باید در کنار و مقایسه با عواطف و احساسات مثبت استفاده می کند .
11 – انتخاب سبک و رفتار منالسب
سبک الگوی نسبتا پایدار رفتاری افراد (مدیران) است که به هنگام برخورد با دیگران ، اداره یامور و حل مسائل سازمان ومدیریت از آنان سر می زند و به وسیله دیگران قابل مشاهده ، درک وپیش بینی می باشد . رو ، بولگیدز و مک گراث در یک دسته بندی چهار مدل تصمیم گیری که توضیح دهنده سبک رهبران می باشد مطرح می کنند :
1 _رهبران دارای سبک دستوری: مدیران از قواعد ومقررات موجود با حداقل اطلاعات استفاده می کنند و به صورت دستور نظر می دهند.
۲_ رهبران دارای سبک تحلیلی : مدیر تجربه و تحلیل راه حل ها برای مشکلات می پردازند و بهترین راه حل را بر می گزینند .
۳_رهبران دارای سبک مفهومی : این رهبران جامعه ندارند. راه حل های کلی وخلاقانه را انتخاب می کنند.
۴_رهبران دارای سبک رفتاری : این مدیران به مردم علاقمند هستند و با توافق همگانی برای اتخاذ تصمیمات وحل مسائل کمک می گیرند.
سه نوع دیگر دسته بندی سبک ها :
الف _سبک خود کا مه یا اتو کرات : سبکی که مدیر امیال منافع خود را به دیگران تحمیل میکندو آنها را وادار به تبعیت می کند .
ب_ سبک مشارکتی : به مشارکت و دخالت افراد در امور اهمیت می دهد .
ج_ سبک های لجام گسیخته : افراد با آزادی کامل در امور دخالت می کنند و آزادی زیادی در قبول یا عدم قبول دارند .
نظریه های اقتضائی رهبر ی به تناسب روش با نیازها، ویژگیهای افراد و شرایط محیطی تآکید می ورزند و به ما از زیان های عدم انعطاف سبک هشدار می دهند.
رفتار مدنی سازمانی : رفتار مدنی سازمانی رابطه ای فراتر از سبک های معمولی مدیریت که در سازمان رسمی به عنوان وظایف مدیریت نامیده میشود. ، می باشد. رفتار مدنی به مجموعه رفتار ها و روابطی از طرف مدیران وسایر افراد سازمان ،اطلاق میشود که سازمان را به سوی انسانی واخلاقی شدن پیش می برو ودر سایه آن عملکرد افراد و سازمان بهبود می یابد.
۱_ نوع دوستی : افراد بطور داوطلبانه در راستای حل مشکلات محیط کاری به همکاران خود کمک می کنند.
۲_ وظیفه شناسی.: به نوعی اعتقاد فردی به انجام وظایف و مسئولیت ها بر می گردد.
۳_فضیلت مدنی: نوعی اعتقاد به ارزش زندگی جمعی است که فرد به کارکردها و وظایف اجتماعی اهمیت می دهد.
۴_ادب واحترام: رفتار متفکرانه ای است که افراد ضمن انجام کار ورعایت می کنند ورفتار بدون درگیری از خودنشانمی دهند.
۵_مردانگی : داشتن قدرت تحمل مشکلات اجتنابناپذیر کار بودم آن که مسئولیت ها را از دوش خود وانهیم .
۶_ وفاداری سازمان : در اولویت قرار دادن منافع کلی سازمان ووفاداریبه رهبری آن وپرهیز از در نظرگرفتن منافع شخصی و گروهی تنگ نظر وتمامیت خواه می باشد.
۷_ اطلاعات سازمانی : نوعی احترام گذاشتن به قوانین ومقررات و ساختار، وظایف وسیاست های سازمانی است که فرد سعی می کند با رعایت آن جریان امور را بدرستی انجام دهد.
۸_ بهسازی خود: مجموعه اقداماتی است که فرد دانش ،مهارت ها و توان های خود را در راستای بهتر انجام دادن وظایف و موفقیت سازمان افزایش می دهد.
12 _ پیدا کردن نکات مثب در دیگران
یکی از پیش شرط های برقراری روابط انسانی یافتن یک نکته مثبت و قابل تکیه در طرف مقابل است. اساس مدیریت آموزشی برپایه ی استعداد ها ، هوش ، توانایی های بالقوه ونکات مثبتی است که در افراد وجود دارد. هر گاه مدیری ، در میان انبوهی از نقاط ضعف ، تنها به یک نقطه مثبت دست یابد ، این آغاز شروع موفقیت آمیز برقراری روابط انسانی است.
13 _ خودکنترلی
مدیرانی که توان خود کنترلی بیشتری دارند ، در مدیریت خود موفق تر هستند. خود کنترلی حاصل تفکر وتعمق فرد می باشد که بر اساس عقاید و ارزش های خود می تواند رفتار خود را از درون کنترل کند. نام دیگر خود کنترلی، مدیریت بر خود با خود مدیریتی است. سخت گیری زیاد، نظارت مستقیم و کنترل شدید که بچه ها را کاملا محدود می کند، بر خلاف خودکنترلی است. از طرف دیگر ، مدیریت آموزشی نیاز به کنترل عاطفی دارد.
هوش هیجانی یا هوش عاطفی به طور کلی یعنی توان درک احساسات وعواطف خود ودیگران و کنترل آن ها و ارائه مدیریت مناسب برای برقراری رابطه ی اثر بخشی با دیگران .
سبحانی نژاد و یوزباشیعوامل هوش عاطفی را به چهار دسته تقسیم کرده اند :
۱_ آگاهی های اجتماعی
۲_ خود آگاهی
۳_ خود مدیریتی
۴_ مهارت های اجتماعی
14_ تامین به داشت روانی
موضوع بهداشت روانی به سالم و متعادل بار آوردن شخصیت انسان ها از طریق فراهم آوردن محیط مناسب برای تامین نیازها و شکوفایی استعداد ها بر می گردد. کار اصلی مدرسه انسان سازی است و انسان سازی در دو بعد جسم و روح یا روان معنی پیدا می کند. حفظ سلامت یا بهداشت روانی دانش آموزان و معلمان کار اساسی مدرسه است . یکی از شاخص های مهم بهداشت روانی ، توان برقراری رابطه با دیگران است . مجموعه ی روابطی که بین افراد برقرار میشود ، سبب عزت ، حرمت و امنیت در آن ها می شود . وجود فضای معنوی مبنی بر عدالت ، تقوی ، برابری وبرادری که در افراد نوعی احساس آرامش و امنیت بوجود آورد ، اثر عمیقی بر بهداشت روانی دارد .
15_ جو مناسب سازمانی
جو سازمانی عبارت است از مجموعه ای از حالات ، خصوصیات یا ویژگی های حاکم بر یک سازمان که آن را گرم ، سرد ، قابل اعتماد ، ترس آور یا اطمینان بخش ، تسهیل کننده یا باز دارنده می سازد و از عواملی مانند رضایت شغلی ، شخصیت ، رفتار، سوابق ، نوع مدیریت ، فرهنگ سازمانی ، روحیه ، انگیزش ، ساختار ، تکنولوژی وغیرهبوجود می آید وسبب تمایز دو سازمان از هم می شود. جو سازمانی یک مدرسه مجموعه ای از ویژگی های درونی یک مدرسه است که آن را از مدرسه مشابه دیگر متمایز می سازد و بر رفتار اعضای آموزشی اثر می گذارد.
هالپین وکرافت شش نوع جو سازمانی را مورد شناسایی قرار داده اند :
۱_جو باز: معلمان از روحیه بالایی برخوردارند و از روابط دوستانه که با هم دارند لذت می برند .
۲_ جو خودگردان : معلمان در این جو، آزادی نسبتا کاملی دارند. مدیر انعطاف پذیر است، ولی رفتار مدیریتی اش نسبت به مدیران جو باز محدود تر می باشد .
۳_ جو کنترل شده : معلمان سخت کار می کنند و وقت کمی برای ارتباطات دوستانه با یکدیگر دارند . مدیر مسئولیت و اختیارات کمی برای تصمیم گیری به معلمان تفویض می کند .
۴_ جو آشنا : معلمان دوستان شخصی خود را مورد تایید قرار میدهند . مدیر اعتقاد دارد که همه اعضای یک خانواده هستند . اساس رضایت شغلی و روحیه بالایی معلمان از ارضاینیازهای اجتماعی ریشه می گیرد .
۵_ جو پدرانه : معلمان با یکدیگر خوب کار نمی کنند و همین امر سبب بروز عدم هماهنگی در بین آن ها می شود . مدیر بیشتر به ارضای نیازهای شخصی خود می پردازد و توجه خاصی به نیاز ها و انگیزه های معلمان ندارد .
۶_ جو بسته : معلمان خود را در امور مدرسه درگیر نمی سازند . رضایت شغلی معلمان در سطح پایینی است . مدیر بر انجام کارها تاکید می ورزد . نظارت و کنترل بسیار شدید است افراد حق نظر ندارند و باید طبق دستورات مدیر کار کنند .
16_ خودشناسی ودیگر شناسی
خودشناسی و دیگر شناسی یکی از مهم ترین شاخصهای روابط انسانی است . کسی که نگرش ها ، شخصیت ، عواطف ، جنبه های روانی، اجتماعی ، ارزشی و فرهنگی و نوع مدیریت خود را می شناسد، حدود انتظارات وعلائق خود را مشخص می کند کمی داند که از دیگران چه بخواهد کار آن ها چه انتظاراتی داشته باشد . اصطلاح(( خودبیانی)) یا (( خود گشادگی)) برای بیان احساسات، عواطف، خواست ها ، نظرات فرد وبهعبارت بهتر معرفی خود بکار برده می شود . مدرسه اثر بخش و مساعد برای شکل گیری تعلیم و تربیت ، مدرسه ای است که تمام افراد موثر در آن یعنی مدیر ، معلمان ، دانش آموزان و اولیاء می توانند بدون ترس دلهره عواطف واحساسات و خواسته های خود را بیان کنند .مدیر معتقد است که با این کار ، زمینه های شناخت ،علائق، استعداد ها ، شخصیت وسازهای افراد فراهم میشودوبرقراری روابط تسهیل می گردد .
مدل پنجره ی جوهری در رابطه خود شناسیودیگرشناسی مطرح شده، به ما می گوید که ما همه چیز را در باره خود نمی دانیم. این مدل از دو محور خود ودیگرانوچهار ناحیه باز ، کور ،پنهان و ناحیه نا شناخته تشکیل میشود.
۱_ ناحیه باز : شما اطلاعات لازم را در باره ی خودتان دارید ، دیگران نیز از آن اطلاعات آگاهی دارند .چنین فردی از توان برقراری روابط انسانی بالایی برخوردار می باشد .
۲_ ناحیه کور : دیگران درباره شما اطلاعات و نگرشی دارند که شما از آن بی خبر هستند. گاهی اوقات ، اگر دیگران تا حدودی درباره ی ما اشتباه باشد ، پس توانیم با خودبینی یا خود گشودگی آن ها را در جریان امور و ویژگی های خود قرار دهیم و اشتباهات آن ها را نسبت به خود تصحیح کنیم .
۳ _ ناحیه پنهان : در این ناحیه شامل اطلاعاتی درباره شما ست که از آن آگاهی دارید ،اما برای دیگران شناخته شدهنیست .
۴_ ناحیه ناشناخته : شامل اطلاعات وموضوعات ناشناخته برای شما ودیگران می شود.
آزمون خود شناسی
این آزمون حاوی ۷۰ سوال می باشد که در رابطه با مولفههای هفتگانه :
۱_نگرش ها ۲_ شخصیت و خلق وخوی ۳_ روابط اجتماعی ۴_ رهبری و مدیریت ۵_ ویژگی های روانی ۶_ ویژگی های عاطفی ۷ _ منطق وبلوغ تنظیم شده است.
نتیجه گیری. :
مدیر مدرسه برای اینکه بتواند در حیطه کاری خودبه اهداف از پیش تعیین شده که همان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و ایجاد محیطی شاد و بدون استرس برای همکاران است دست پیدا کند باید از یک سری شاخص های روابط انسانی در آموزشگاه اطلاع داشته باشد. اطلاع از این شاخص ها مدیر را در انجام وظیفه یاری می کند و باعث می شود در محیط کارش کمتر دچار درگیری و عوامل استرس زا شود .
منبع :
محمد میرکمالی (۱۳۹۴) ، روابط انسانی در آموزشگاه ، تهران : نشر یسطرون ، فصل ۴
ارسال کننده : مرادی 20/9/96
b